Karin den Oudsten
Professionele begeleiding in het ouderschap


Stigmatisering in de kraamtijd


Toen ik zelf meer dan 19 jaar geleden drie maanden na de bevalling van mijn eerste kind depressieve klachten kreeg, kwamen er opmerkingen uit mijn omgeving die absoluut niet helpend waren.

Nu we bijna twee decennia verder zijn en ik in mijn eigen praktijk moeders spreek die deze klachten ervaren, worden die opmerkingen nog steeds gemaakt en hebben we er inmiddels ook een term voor: stigmatisering. De vooroordelen die anderen over moeders met psychische klachten hebben, zijn onterecht en belemmeren het herstelproces. Daarom lijkt het me nuttig om nu eens na te gaan wat er zoal gezegd wordt en waar dat onder geplaatst kan worden.  

“Ga wat leuks doen” is een stevige ontkenning van de psychische worsteling van een moeder. Voor een ander is de psychische aandoening niet zichtbaar en lijkt er niets aan de hand, maar voor de betreffende moeder betekent zo'n uitspraak een ontkenning van haar lijden. Daarbij wordt het vaak afgedaan als aanstellerig gedrag, het zou niet heftig genoeg zijn of men denkt dat de moeder zelf mentaal erg zwak is en dus mede verantwoordelijk zou zijn voor haar situatie.

“Je hebt toch een gezond kind?” kan ik onmiddellijk scharen in de categorie ‘Hoe praat ik iemand een schuldgevoel aan?’ en heeft totaal niets te maken met de psychische ellende waarin de moeder verkeert. Het hebben van een gezond kind zegt namelijk niets over de toestand van de moeder. Daarom wordt het door professionals onder een 'stoornis' geschaard: de sombere gevoelens van een moeder komt niet overeen met de blije gebeurtenis, namelijk het krijgen van een kindje. De stemming van de moeder is verstoord.

“Je wil altijd alles onder controle houden” bevordert het idee dat haar controledrang de aanleiding is voor het ontwikkelen van een psychische aandoening. Uit onderzoek is gebleken dat moeders die hoge verwachtingen van het moederschap hebben een grotere kans maken op het krijgen van een postpartum depressie, maar als er verder geen andere onderliggende oorzaken worden onderzocht, dan blijft de moeder geloven in haar eigen controledrang. Beginnende dwangmatige gedachten kunnen een rol spelen, maar ook de hormoonhuishouding kan een oorzaak zijn voor psychische ontregeling. Het is dus hard nodig om na te gaan wat er precies aan de hand is en het niet meteen te schuiven op de perfectionistische aard van de moeder.

De voorgaande opmerkingen zijn voor moeders al niet helpend, maar toen ik acht jaar geleden acuut psychotisch raakte, begon het opnieuw. De verloskundige stond tegen mijn gezinsleden te verkondigen dat “ik toch wist waar ik aan begonnen was”. Toen ik dat achteraf hoorde, was ik compleet verbijsterd. Ik had me op alles voorbereid, zelfs terugkerende depressieve klachten. Maar dat ik via de crisisdienst op een gesloten afdeling opgenomen moest worden, dat had ik zelf nooit kunnen bedenken. Het meest trieste vind ik nog dat een verloskundige dit zei tegen mijn man en oudste zoon die zo intens verdrietig waren en volledig uit het veld geslagen. Een hulpverlener uit de geboortezorg zou een gezin moeten ondersteunen in plaats van te kwetsen. Laten we het er maar op houden dat deze uitspraak vanuit onwetendheid is ontstaan, maar het blijft behoorlijk respectloos.  

Menig keer is me de vraag gesteld “of ik niet van mijn kindje hield” toen ik tijdens het doormaken van een kraambedpsychose aangegeven had dat er iets mis was met hem en ik hem iets wilde aandoen. Net daarvoor had ik de duivel in hem gezien en kon de werkelijkheid niet meer van mijn psychotische toestand onderscheiden. Tijdens mijn psychose was mijn zintuiglijke waarneming en gevoelsbeleving totaal verstoord, want alle zintuigen gaven ineens andere informatie door dan dat ze daarvoor hadden gedaan. Het wel of niet houden van mijn kindje was op dat moment niet aan de orde, want mijn gevoelens waren compleet verdwenen en hadden plaatsgemaakt voor bizarre waarnemingen. 

Of het nu goedbedoelde opmerkingen zijn of stigmatiserende uitspraken, het voegt allemaal niets toe. En door die woorden te laten vallen, laat je de moeder nog eens struikelen over haar eigen ellende.

Deze blog is geschreven op 18 oktober 2016 door Karin den Oudsten
Na mijn eerste bevalling kreeg ik depressieve klachten, na de tweede werd ik zwaar psychotisch en moest worden opgenomen in het Erasmus MC. Na mijn opname schreef ik twee boeken over kraambedpsychose (Na het bidden ga ik dood - 2010; Angst en Onrust - 2011). Ik zette de website Kraambedpsychose.nl online en werd contactpersoon voor de moeders met psychotische klachten na een bevalling. Nu geef ik vanuit mijn praktijk Psychecoach trainingen in de kraamzorg, verloskunde en verpleegkunde. Daarnaast zet ik me vrijwillig in als ambassadeur van Samen Sterk zonder Stigma in om psychische aandoeningen bespreekbaar te maken. Naast mijn ervaringskennis heb ik ook veel theoretische kennis, te weten HBO Toegepaste Psychiatrie en HBO GGZ Agoog. Ik ben gediplomeerd docent en gecertificeerd coach.