Karin den Oudsten
Professionele begeleiding in het ouderschap

Postpartum depressie

Algemeen
In de medische wereld wordt het een 'postpartum depressie' genoemd, in de volksmond hanteert men de woorden 'postnatale depressie'. Eigenlijk is de term 'postnataal' niet juist, omdat 'nataal' geboorte betekent. In het geval van een 'postnatale depressie' zou het kindje een depressie hebben. In ieder geval zijn we het erover eens dat het depressieve klachten na de geboorte zijn.  

Wereldwijd krijgen ongeveer 10% vrouwen na een bevalling te maken met een postpartum depressie. Toch zijn er ook cijfers bekend die aangeven dat het in de eerste drie maanden om zo'n 7% gaat, en na die drie maanden nog eens 8% er bovenop. Totaal zou het dan om een percentage van 15% gaan. 

Het blijkt erg lastig om dit percentage goed vast te stellen, omdat niet elke moeder met deze klachten ook daadwerkelijk hulp zoekt. Soms blijven moeders thuis doortobben of wordt er een onjuiste diagnose gesteld. In ieder geval komt postpartum depressie 3x vaker voor dan wanneer een vrouw niet zwanger is. Het is dus erg belangrijk om hier meer aandacht aan te besteden.

Men spreekt van een postpartum depressie wanneer de pasbevallen moeder gedurende twee weken of langer - bijna iedere dag en daarvan ook het grootste deel van de dag - vijf of meer symptomen van depressie ervaart. De postpartum depressie ontstaat in de periode tot 12 maanden na de bevalling. Juist dit laatste gegeven wordt nogal eens over het hoofd gezien. Het betekent dus dat een postpartum depressie zelfs 11 maanden na een bevalling nog kan beginnen.

Tijdens de zwangerschap kan er ook een risico zijn dat er een depressie optreedt, dan heet dat een prepartum depressie (prenatale depressie). Daar is nog weinig onderzoek naar gedaan, maar in het algemeen kan een depressie en de daarbij behorende stress een ongunstige invloed hebben op het ongeboren kind. Vanuit medische en ethische afwegingen wil men niet onnodig druk uitoefenen, want ook dat kan nadelige gevolgen voor het kind hebben.

Oorzaken
Voor het ontwikkelen van een postpartum depressie is geen eenduidig antwoord te geven. Er zijn veel verschillende factoren die een rol kunnen spelen bij deze aandoening. Zo zijn er onder andere psychiatrische, biologische en obstetrische factoren, maar daarnaast kunnen ook psychosociale omstandigheden een rol spelen. 

De volgende factoren kunnen een oorzaak zijn voor het ontstaan van depressieve klachten:

Psychiatrische factoren: depressie in de voorgeschiedenis, psychische klachten tijdens de zwangerschap of het ervaren van stress tijdens de zwangerschap.

Biologische factoren: een niet goed werkende schildklier, een verstoorde hormoonbalans, tekorten aan bepaalde mineralen en vitamines of het stoppen van de borstvoeding.

Obstetrische factoren: spoedkeizersnede, miskraam of abortus, vroegtijdig ontslag uit het ziekenhuis, een ongeplande en/of ongewenste zwangerschap, verhoogde bloeddruk tijdens de zwangerschap of een zwangerschap die ontstaan is via IVF.

Psychosociale factoren: lage sociaal-economische klasse, een recent ‘life event’ (zoals een verhuizing of een huwelijk), weinig sociale ondersteuning door de partner of de familie, voedingsproblemen en een gevoel van controleverlies tijdens de bevalling.

Hoogrisicogroepen

De moeders die het meeste risico lopen op het doormaken van depressieve klachten zijn die moeders die te maken hebben met:

- relatieproblemen
- een familiaire belasting
- een eerdere postpartum depressie of depressie in het algemeen
- het feit dat ze tienermoeder zijn
- weinig sociale steun krijgen
- een langdurige bevalling
- hoge verwachtingen
- migratie

Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat moeders die te maken hebben met huiselijk geweld maar liefst 3x zo hoge kans hebben om depressieve klachten te krijgen. 

Gevolgen
Er is een risico dat de depressie op een later moment kan terugkomen. Dit gebeurt in 25% van de gevallen. Veel moeders schamen zich voor hun gevoelens en voelen zich alleen in hun verdriet. De relatie met de partner kan onder druk komen te staan met als mogelijk gevolg huwelijksproblemen en echtscheidingen. 

Er is een verhoogd risico op suïcide (zelfmoord) en infanticide (kindermoord). Dit zijn onderwerpen die je niet gemakkelijk met een ander bespreekt, dus worden ze weggestopt en niet bespreekbaar gemaakt.

Naast de gevolgen voor de moeder zijn er ook gevolgen voor het kind. Zo kan een kind zich moeilijker aan de moeder hechten en is er een verhoogd risico op kindermishandeling en verwaarlozing. 

Op latere leeftijd kan het kind te maken krijgen met emotionele, cognitieve, interpersoonlijke en gedragsproblemen en heeft de depressie van de moeder een negatieve invloed op de taalontwikkeling van het kind. Ongeveer 40% van de kinderen met depressieve ouders krijgt zelf een depressie voor het 18e jaar.

Daarom is het van belang om een postpartum depressie zo vroeg mogelijk te signaleren. Want hoe eerder een moeder voor zichzelf erkent dat er iets aan de hand is en dat ze hulp nodig heeft, des te eerder is zij ook weer hersteld. 

Symptomen

Juist omdat de oorzaken voor het krijgen van depressieve klachten zo ontzettend uiteenlopen is het lastig om een goed beeld te geven wat precies de symtomen zijn. Er is namelijk een veelheid van deze symptomen, maar lang niet iedere moeder met depressieve gevoelens ervaren deze allemaal. 

De belangrijkste symptomen van een postpartum depressie zijn de volgende:

  • Er lijkt een persoonsverandering te zijn in die zin dat emoties afvlakken: ze ervaren het geluksgevoel niet
  • De moeder ervaart een verandering in haar stemming: ze is somber en kan nergens van genieten
  • Er zijn lichamelijke symptomen, zoals een verstoord slaapritme, veel minder energie, verminderde eetlust, hyperventileren en obstipatie
  • De moeder kan angst ervaren of heeft juist bepaalde remmingen
  • Ze heeft gevoelens van waardeloosheid of last van schuldgevoelens
  • Er zijn terugkerende gedachten aan suïcide of infanticide
  • Ze heeft meer negatieve dan positieve affectie
  • Er is verminderd oog- en spraakcontact tussen de moeder en haar kindje

Pasbevallen moeders vinden het vaak erg belangrijk om alles zo goed mogelijk te doen. Ze leggen de lat voor zichzelf erg hoog. Daardoor zijn ze vaak geneigd om voor anderen zo goed mogelijk te zorgen en zichzelf daarbij te vergeten. Ze hebben soms hoge verwachtingen en worden dus nogal eens teleurgesteld als de kraamtijd niet verloopt zoals ze hadden gedacht. 

Toch wil ik hier een kanttekening bij plaatsen, want vaak wordt gedacht dat dit zo ongeveer de enige oorzaak van een postpartum depressie is. Het wordt maar al te gemakkelijk geschoven op deze verwachtingen, terwijl duidelijk is dat de oorzaken zo uiteenlopend kunnen zijn.

Behandeling

Het effect van een preventieve interventie is hoger als de betreffende zwangere vrouwen daadwerkelijk beschouwd worden als een groep met een hoger risico op het ontwikkelen van een postpartum depressie en als deze interventie na de bevalling wordt ingezet. 

Individuele interventies door een professional waarbij er meerdere contactmomenten zijn blijken het beste te werken, maar hiervoor is geen wetenschappelijk bewijs. Veelbelovende interventievormen zijn onder andere de ondersteuning door lotgenoten.

Adequate begeleiding met daarnaast gezonde voeding, beweging en eventueel ondersteuning met antidepressiva bevordert het herstel. Het is goed om te weten dat antidepressiva niet het probleem aanpakken, maar alleen de meest heftige kanten van de depressieve gevoelens wat dempen. Deze medicatie is geen oplossing, maar ondersteuning.

Ook kan gekozen worden voor een hormoonbehandeling, maar ondanks de goede resultaten van een beperkte groep moeders is deze methode niet wetenschappelijk bewezen.

Bron: De beschrijving is een bewerkte tekst van www.lkpz.nl